महाराष्ट्राचा इतिहास येथील सह्याद्रीच्या कडेकपारीत आणि गडकोटांत साठवलेला आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याची स्थापना करताना किल्ल्यांचे महत्त्व ओळखले होते. 'ज्यापाशी किल्ला, त्याचे राज्य' असे त्याकाळी मानले जाई. किल्ले हे केवळ दगडधोंड्यांची रचना नसून ते संरक्षणाचे मुख्य साधन होते. किल्ल्यांचे मुख्य तीन प्रकार पडतात: जलदुर्ग (समुद्रातील किल्ले), भुईकोट (मैदानातील किल्ले) आणि गिरीदुर्ग (डोंगरावरील किल्ले).किल्ल्यांच्या बांधकामात त्या काळी वापरलेले तंत्रज्ञान आजही थक्क करणारे आहे. गडावर पाण्याचे साठे (टाकी), धान्याची कोठारे आणि गुप्त दरवाजे यांची रचना अत्यंत नियोजनपूर्वक केलेली असे. आज अनेक वर्षांनंतरही हे किल्ले वास्तूशिल्पाचा उत्तम नमुना म्हणून उभे आहेत. किल्ल्यांचे जतन करणे ही केवळ शासनाची जबाबदारी नसून ती प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे. गडावर गेल्यावर तिथे कचरा न करणे, भिंतींवर नावे न कोरणे आणि ऐतिहासिक वास्तूंचे पावित्र्य राखणे हीच खऱ्या अर्थाने शिवरायांना दिलेली श्रद्धांजली ठरेल.
स्वराज्याच्या स्थापनेत किल्ल्यांचे काय महत्त्व होते?
a :
ते केवळ पर्यटनासाठी होते.
b :
'ज्यापाशी किल्ला, त्याचे राज्य' असे मानले जाई.
c :
ते फक्त धान्य साठवण्यासाठी होते.
d :
किल्ले फक्त राहण्यासाठी वापरले जात.
Explanation :
उताऱ्यात स्पष्ट नमूद केले आहे की 'ज्यापाशी किल्ला, त्याचे राज्य' असे मानले जाई.