सहसंबंध - शब्दसंग्रह
परिचय
सहसंबंध का अर्थ है दो वस्तुओं या शब्दों के बीच एक विशेष संबंध की पहचान करना। पहले जोड़े के आधार पर दूसरे जोड़े का अज्ञात पद ज्ञात करना होता है।
संकल्पना समझ
इस विषय में तर्कशक्ति का उपयोग करके यह देखा जाता है कि पहला शब्द दूसरे से कैसे जुड़ा है। वही तर्क तीसरे और चौथे शब्द पर लागू होता है।
उप-विषय
शब्दसंग्रह
शब्दसंग्रह के अंतर्गत विलोम, पर्यायवाची, जंतु-आवास और प्रसिद्ध व्यक्तित्व-रचना जैसे संबंध आते हैं।
उदाहरण
उदाहरण 1
कलम : लिखना :: चाकू : ?
उत्तर: काटना
ट्रिक्स और शॉर्टकट
समानता की पहचान करने के लिए पहले दो शब्दों के बीच एक छोटा वाक्य बनाएं। वही वाक्य अगले भाग पर लागू करें।
सामान्य गलतियाँ
जल्दबाजी में गलत विकल्प चुनना। हमेशा सुनिश्चित करें कि संबंध दोनों जोड़ों में बिल्कुल एक जैसा हो।
अभ्यास प्रश्न
आसान प्रश्न (Easy)
- आम : फल :: गोभी : ? ( 1. फूल 2. सब्जी 3. जड़ 4. फल )
- हाथी : चिंघाड़ना :: शेर : ? ( 1. भोंकना 2. दहाड़ना 3. म्याऊँ 4. रेंकना )
- आँख : देखना :: कान : ? ( 1. सूंघना 2. सुनना 3. बोलना 4. चखना )
मध्यम प्रश्न (Medium)
- मुंशी प्रेमचंद : गोदान :: महादेवी वर्मा : ? ( 1. यामा 2. साकेत 3. कामायनी 4. कुरुक्षेत्र )
- गाय : बछड़ा :: भेड़ : ? ( 1. मेमना 2. बछिया 3. चूजा 4. शावक )
- भारत : रुपया :: जापान : ? ( 1. डॉलर 2. येन 3. टका 4. यूरो )
कठिन प्रश्न (Hard)
- हृदय : कार्डियोलॉजी :: गुर्दा (Kidney) : ? ( 1. नेफ्रोलॉजी 2. डर्मेटोलॉजी 3. ऑप्थल्मोलॉजी 4. न्यूरोलॉजी )
- विटामिन A : रतौंधी :: विटामिन C : ? ( 1. बेरीबेरी 2. स्कर्वी 3. रिकेट्स 4. एनीमिया )
- पृथ्वी : नीला ग्रह :: मंगल : ? ( 1. लाल ग्रह 2. पीला ग्रह 3. ठंडा ग्रह 4. बड़ा ग्रह )
सारांश
सहसंबंध के प्रश्नों को हल करने के लिए नियमित अभ्यास और सामान्य ज्ञान का होना अनिवार्य है।