परिचय
दिनदर्शिका म्हणजे काळ मोजण्याचे साधन. स्पर्धा परीक्षांमध्ये वार काढणे, दिलेल्या तारखेचा दिवस ओळखणे किंवा लीप वर्षावर आधारित प्रश्न विचारले जातात. हे प्रश्न सोडवण्यासाठी वर्षाचे दिवस आणि वार यांचे गणित समजणे महत्त्वाचे असते.
सामान्य वर्ष आणि लीप वर्ष यांमधील दिवसांचा फरक आणि वारांची गणना.
| दिनांक (Date) | महत्त्वाचा दिवस |
|---|---|
| 26 जानेवारी | प्रजासत्ताक दिन |
| 1 मे | महाराष्ट्र दिन |
| 15 ऑगस्ट | स्वातंत्र्य दिन |
| 5 सप्टेंबर | शिक्षक दिन |
| 2 ऑक्टोबर | गांधी जयंती |
| 14 नोव्हेंबर | बालदिन |
कैलेंडरचे प्रश्न सोडवताना या तारखा कोणत्या महिन्यात येतात हे माहित असणे वेळेची बचत करते.
संकल्पना स्पष्टीकरण
एका सामान्य वर्षात 365 दिवस असतात, तर लीप वर्षात 366 दिवस असतात. सामान्य वर्षात 1 जानेवारीला जो वार असतो, तोच वार 31 डिसेंबरला येतो. पुढच्या वर्षी त्याच तारखेला वार 1 दिवसाने पुढे जातो. मात्र लीप वर्ष असेल तर वार 2 दिवसांनी पुढे जातो.
उप-विषय
कूट प्रश्न - दिनदर्शिका
दिनदर्शिकेतील प्रश्नांमध्ये आपल्याला विशिष्ट तारखेवरून दुसऱ्या तारखेचा वार शोधायचा असतो. यासाठी 'जास्तीचे दिवस' (Odd Days) ही संकल्पना वापरली जाते.
उदाहरणे
उदाहरण 1
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
कोणत्याही तारखेत 7 मिळवल्यास किंवा वजा केल्यास तोच वार पुन्हा येतो. तसेच, लीप वर्ष ओळखण्यासाठी वर्षाच्या शेवटच्या दोन अंकांना 4 ने भाग देऊन पहा.
सामान्य चुका
फेब्रुवारी महिना 28 दिवसांचा आहे की 29 दिवसांचा, हे तपासणे विसरू नका. लीप वर्षात फेब्रुवारी 29 दिवसांचा असतो, ज्यामुळे वारांच्या गणनेत बदल होतो.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- एका सामान्य वर्षात 1 जानेवारीला मंगळवार असेल, तर त्याच वर्षी 31 डिसेंबरला कोणता वार असेल?
- जर आज सोमवार असेल, तर 15 दिवसांनंतर कोणता वार असेल?
- 15 ऑगस्ट 2021 ला रविवार होता, तर 15 ऑगस्ट 2022 ला कोणता वार असेल?
मध्यम प्रश्न (Medium)
- जर 5 मार्चला शुक्रवार असेल, तर त्याच महिन्याच्या 28 तारखेला कोणता वार असेल?
- 2004 हे लीप वर्ष असल्यास, 1 फेब्रुवारीपासून 1 मार्चपर्यंत एकूण किती दिवस होतात?
- एका महिन्यात 3 तारीखला शनिवार येतो, तर त्या महिन्यात एकूण किती शनिवार येतील?
कठीण प्रश्न (Hard)
- जर 10 जानेवारी 2016 ला रविवार असेल, तर 10 जानेवारी 2017 ला कोणता वार असेल? (2016 हे लीप वर्ष आहे हे लक्षात घ्या).
- एका लीप वर्षाचा पहिला दिवस शुक्रवार असेल, तर त्या वर्षात एकूण किती रविवार येतील?
- जर परवा गुरुवार होता, तर उद्याच्या 3 दिवसांनंतर कोणता वार असेल?
सारांश
दिनदर्शिकेच्या प्रश्नांमध्ये 7 दिवसांचा चक्राकार क्रम आणि लीप वर्षाची संकल्पना लक्षात ठेवल्यास अचूक उत्तर मिळवणे सोपे जाते.