परिचय
बुद्धिमत्ता चाचणीमध्ये 'रांगेतील स्थान' हा घटक अत्यंत महत्त्वाचा आहे. यामध्ये व्यक्तींचा रांगेतील डावीकडून, उजवीकडून, पुढून किंवा मागून असलेला क्रमांक दिला जातो. या माहितीवरून रांगेतील एकूण व्यक्तींची संख्या किंवा एखाद्या व्यक्तीचे विशिष्ट स्थान शोधणे अपेक्षित असते. हे प्रश्न सोडवताना तर्कशक्तीचा वापर करणे आवश्यक आहे.
संकल्पना स्पष्टीकरण
रांगेतील प्रश्नांचे दोन मुख्य प्रकार पडतात. पहिल्या प्रकारात व्यक्ती डाव्या आणि उजव्या बाजूस उभ्या असतात. दुसऱ्या प्रकारात व्यक्ती एकामागे एक (पुढून-मागून) उभ्या असतात. जेव्हा आपण एकाच व्यक्तीचे स्थान दोन्ही बाजूंनी मोजतो, तेव्हा ती व्यक्ती दोनदा मोजली जाते, म्हणून एकूण संख्या काढताना 1 वजा करावा लागतो.
रांगेतील डावी/उजवी बाजू आणि मध्यवर्ती स्थान शोधण्याची पद्धत.
उप-विषय
कूट प्रश्न - रांगेतील स्थान
रांगेत मधल्या क्रमांकावर असलेली व्यक्ती शोधण्यासाठी एकूण संख्येत 1 मिळवून त्याला 2 ने भागावे. तसेच, खांब किंवा झाडे लावताना दोन वस्तूंमधील अंतर आणि एकूण अंतर यांचा संबंध समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
उदाहरणे
उदाहरण 1
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
* एकूण संख्या = (एका बाजूचा क्रमांक + दुसऱ्या बाजूचा क्रमांक) - 1.
* मधला क्रमांक = (एकूण संख्या + 1) / 2.
* तुकड्यांची संख्या = कापांची संख्या + 1.
सामान्य चुका
अनेक विद्यार्थी दोन्ही बाजूंचे क्रमांक मिळवताना त्याच व्यक्तीला दोनदा मोजतात आणि 1 वजा करायला विसरतात. यामुळे उत्तर 1 ने जास्त येते.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- एका रांगेत अजयचा क्रमांक दोन्ही बाजूंकडून 15 वा असल्यास रांगेत एकूण किती व्यक्ती आहेत?
- एका रांगेत एकूण 21 मुले आहेत, तर मधल्या मुलाचा क्रमांक किती असेल?
- एका कापडाचे 5 समान तुकडे करण्यासाठी ते किती वेळा कापावे लागेल?
मध्यम प्रश्न (Medium)
- 41 मुलांच्या रांगेत सुहासचा क्रमांक पुढून 20 वा आहे, तर त्याचा मागून क्रमांक किती?
- एका रस्त्यावर 10 मीटर अंतरावर एक याप्रमाणे 11 झाडे लावली आहेत, तर पहिल्या आणि शेवटच्या झाडातील अंतर किती?
- रांगेत अमेयच्या मागे 12 आणि पुढे 8 मुले उभी आहेत, तर रांगेत एकूण किती मुले आहेत?
कठीण प्रश्न (Hard)
- एका रांगेत मध्यभागी उभ्या असलेल्या मुलाचा क्रमांक 23 आहे, तर रांगेतील एकूण मुलांची संख्या किती?
- एका लाकडी ओंडक्याचे 10 तुकडे करण्यासाठी 18 मिनिटे लागतात, तर 5 तुकडे करण्यासाठी किती वेळ लागेल?
- एका रांगेत क्षितिज उजवीकडून 15 व्या आणि डावीकडून 18 व्या स्थानावर आहे. जर रांगेत अजून 5 मुले आली, तर एकूण संख्या किती होईल?
सारांश
रांगेतील स्थान निश्चित करताना सूत्रे लक्षात ठेवा. एकाच व्यक्तीची दोनदा गणना टाळा आणि मधला क्रमांक काढताना एकूण संख्येचा वापर अचूक करा.