परिचय
क्रम - संख्या हा बुद्धिमत्ता विषयातील एक महत्त्वाचा प्रकार आहे. या प्रकारात दिलेल्या संख्यामालिकेतील नियम समजून घेऊन प्रश्नचिन्हाच्या जागी योग्य संख्या शोधावी लागते. यासाठी निरीक्षणशक्ती आणि गणिती समज आवश्यक असते.
संख्यामालिकेत दिलेल्या संख्यांमधील संबंध ओळखल्यास पुढील संख्या सहज शोधता येते.
संकल्पना स्पष्टीकरण
संख्यामालिकेमध्ये दिलेल्या संख्यांमध्ये काही ठराविक नियम असतो. हा नियम बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार, भागाकार, वर्ग, घन, फरक, किंवा क्रम बदल यावर आधारित असू शकतो. कधी कधी एकाच मालिकेत दोन वेगवेगळे नियम देखील वापरलेले असतात.
संख्यामालिका सोडवताना प्रश्नचिन्हाच्या आधी व नंतरच्या संख्यांचा अभ्यास करावा. दोन संख्यांमधील फरक, गुणोत्तर किंवा क्रम लक्षात घेतल्यास उत्तर लवकर मिळते.
कधी मालिका सरळ क्रमाने जाते, तर कधी उडी मारून किंवा आळीपाळीने बदलते. त्यामुळे प्रत्येक संख्येचा नीट विचार करणे आवश्यक आहे.
उप-विषय
क्रम - संख्या
या प्रकारात संख्यांमधील संबंध शोधून पुढील संख्या शोधावी लागते. काही वेळा फरक वाढत जातो, काही वेळा गुणाकार होतो, तर काही वेळा पर्यायी पद्धतीने बदल होतो.
उदाहरणे
उदाहरण 1
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
प्रथम फरक काढा. नंतर फरकाचा फरक तपासा. जर तोही नियमीत असेल, तर उत्तर पटकन सापडते. आळीपाळीच्या संख्यांवरही लक्ष ठेवा.
सामान्य चुका
फक्त एकच नियम वापरण्याचा प्रयत्न करणे ही मोठी चूक आहे. काही वेळा दोन वेगवेगळे नियम असतात. तसेच फरक चुकीचा काढल्यास संपूर्ण उत्तर चुकीचे येते.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- 2, 4, 6, 8, ?
- 5, 10, 15, 20, ?
- 1, 3, 5, 7, ?
मध्यम प्रश्न (Medium)
- 2, 5, 9, 14, ?
- 3, 9, 27, 81, ?
- 10, 8, 6, 4, ?
कठीण प्रश्न (Hard)
- 1, 4, 9, 16, 25, ?
- 2, 6, 7, 21, 22, ?
- 5, 7, 12, 19, 31, ?
सारांश
संख्यामालिका सोडवण्यासाठी निरीक्षण, सराव आणि गणिती नियम समजून घेणे आवश्यक आहे. फरक, गुणाकार आणि क्रम यावर लक्ष दिल्यास प्रश्न सोपे होतात.
33 * 2 - 1 = 65
65 * 2 + 1 = 131
131 * 2 - 1 = 261
तपासणी: 261 * 2 + 1 = 523