परिचय
ज्या संख्या p/q या स्वरूपात लिहिता येतात, त्यांना परिमेय संख्या म्हणतात. येथे q हा शून्य नसावा. दैनंदिन जीवनात वस्तूंची विभागणी करताना आपण या संख्यांचा वापर करतो.
संकल्पना स्पष्टीकरण
नैसर्गिक संख्या, पूर्णांक संख्या आणि अपूर्णांक या सर्वांचा समावेश परिमेय संख्यांमध्ये होतो. जेव्हा आपण यांची बेरीज किंवा वजाबाकी करतो, तेव्हा छेद समान असणे आवश्यक असते.
उप-विषय
परिमेय संख्या व त्यावरील क्रिया
परिमेय संख्यांचा गुणाकार करताना अंशाचा गुणाकार अंशाशी आणि छेदाचा गुणाकार छेदाशी करतात. भागाकार करताना दुसऱ्या संख्येचा गुणाकार व्यस्त घेऊन गुणाकार करतात.
उदाहरणे
उदाहरण 1: गुणाकार
उदाहरण 2
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
जर छेद समान असतील, तर फक्त अंशांची बेरीज किंवा वजाबाकी करा आणि छेद तोच ठेवा.
संपूर्ण समीकरणाला छेदांच्या लसाविने (LCM) गुणल्यास सर्व अपूर्णांक निघून जातात आणि समीकरण सोपे होते.
सामान्य चुका
अनेक विद्यार्थी छेद भिन्न असतानाही थेट अंशांची बेरीज करतात. ही मोठी चूक आहे!
अंशाने गुणण्याऐवजी विद्यार्थी कधीकधी छेदाने गुणतात. गुणाकार व्यस्त वापरताना काळजी घ्या.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- बेरीज करा: 3/7 + 2/7.
- 4/9 चा गुणाकार व्यस्त लिहा.
- सोडवा: 3x = 3/4.
मध्यम प्रश्न (Medium)
- वजाबाकी करा: 5/6 - 1/3.
- भागाकार करा: (7/8) / (1/2).
- किंमत काढा: (2/3) + (-1/4).
- सोडवा: (4/5).p = 8/15.
कठीण प्रश्न (Hard)
- सोपे रूप द्या: (3/4 x 8/9) + 1/2.
- 2/5 आणि 3/4 यांमधील एक परिमेय संख्या शोधा.
- सोडवा: 5/2 - [(1/3 ) / (2/3)].
- सोडवा: 3.(x + 1/4) = 1/2.
सारांश
परिमेय संख्यांवरील क्रिया करताना चिन्हांच्या नियमांचे पालन करा. भागाकार म्हणजे गुणाकार व्यस्ततेने गुणणे होय.
समीकरणाच्या दोन्ही बाजूंकडे लक्ष द्या. परिमेय संख्यांचे नियम वापरून चल सुटा करा आणि उत्तर मिळवा.
परिचय
परिमेय संख्याएँ वे संख्याएँ हैं जिन्हें भिन्न के रूप में लिखा जा सकता है। इसमें सभी पूर्णांक और भिन्न शामिल होते हैं। गणित में इनका बहुत महत्व है।